Tượng Phật bằng gỗ và cách bài trí khác nhau giữa các vùng miền

Bố trí tượng gỗ ở các miền Bắc, Trung, Nam

Cách bố trí Tượng gỗ tạc Phật ở các chùa không giống nhau tuỳ theo Thiền phái. Các chùa miền Bắc thường là theo Bắc tông, cách bài trí Tượng gỗ tạc Phật khác với chùa miền Nam, thường đơn giản hơn.

Cách bố trí tượng gỗ thờ trong chùa miền Bắc.

Lớp Tượng gỗ tạc Phật cũng được phân bố theo kiến trúc, vì thế mà dọc hành lang trong không gian ngôi chùa thường có các con đường chạy qua. Do nguyên nhân phát triển kiến trúc và cùng lúc đó Tượng Phật được bài trí song song cùng thời điểm vậy nên có nhiều sự thay đổi.

Quy mô của Phật điện và tông giáo cũng ảnh hưởng không nhỏ đến cách bài trí Tượng gỗ tạc Phật ngoài ra cũng còn phụ thuộc vào kinh phí, trình độ của vị trụ trì, hay được cũng tiến tượng gỗ thờ mà có nhiều cách bài trí khác nhau.

Không có một cách bày trí nào chung và khuôn mẫu nhưng cách bài trí hầu hết đều có điểm chung, và chúng đều được nghiên cứu và tìm ra bởi các nhà nghiên cứu như Trần Nho Thìn, Trần Lâm Biền hay Nguyễn Đăng Duy…

Ở Miền Bắc có triết lí về bài trí tượng gỗ tạc Phật đó là vạn vật luôn vô định, biến đổi. Bao gồm thời gian, không gian và sự biến đổi từ quá khứ tới hiện tại và tương lai mà Phật giáo gọi đó là tam thiên thế giới trong đó bao gồm có trang nghiêm đại kiếp (quá khứ), hiền đại kiếp (hiện tại) và tinh tú đại kiếp (tương lai) . Tam Thế Phật được cho là biểu tượng gỗ của triết lí đó. Và theo đó mà người ta bố trí tượng gỗ  theo hàng dọc gồm các vị Di Đà tam tôn (quá khứ), Thích Ca Niệm Hoa hay còn gọi là Hoa Nghiêm Tam Thánh (Hiện tại) và Di lặc (thể hiện tương lai). Tiếp sau đó là những bức thể hiện được sự tích của Đức Phật, ví dụ như tượng gỗ Thích ca nhập Niết Bàn hoặc Đản Sanh, tượng gỗ Tuyết Sơn khổ hạnh (khi đức Thích Ca tu luyện khổ hạnh trên núi Tuyết). Trong khi các chùa đều có tượng gỗ Đức Phật Đản Sanh thì nhiều nơi không bày tượng gỗ tạc Phật Nhập Niết Bàn và tượng gỗ Di Lặc là bởi do quan niệm trên cho rằng bây giờ là hiện tại, chưa đến thời điểm tương lai.

Ngoài ra tín ngưỡng người việt cũng tôn thờ nhiều vi thần (đa thần), vô tôn giáo… mà họ đưa nhiều vị thần linh vào trong chùa để thờ nhằm tạo nên sự đa dạng.

Cách bố trí tượng gỗ thờ trong chùa miền Trung

Việc thờ Tổ trong các chùa miền Trung trở nên quan trọng hơn, thường bàn thờ sư tổ được đặt ngay sau bàn thờ Phật tạo thành cách thờ Tiền phật hậu tổ (đề cao thờ cúng tổ tiên – sư tổ trụ trì chùa, nói lên vị thế quan trọng của con người trong việc mở mang Phật giáo ở Trung Bộ ). Ví dụ như chùa Quốc Ân (Huế), chùa Từ Hiếu ( Huế), chùa Chúc Thánh ( Hội An) đều có dạng chánh điện (hay còn gọi là đại hùng bảo điện) phía trước thờ Phật, phía sau ngăn ra thành gian thờ Tổ hoặc các tăng chúng quá cố.

Nói chung, việc bài trí tượng gỗ thờ cúng tại các chùa miền Trung không thống nhất. Nhưng thông thường các chùa thờ tượng gỗ Di Lặc ( tương lai tươi sáng hơn), thờ Quan Âm (cứu khổ cứu nạn cho con người), Ðịa Tạng bồ tát (chống lại thiên tai ác nghiệt tại vùng đất này). Các chùa ở Thuận Hoá thường bị ảnh hưởng đậm nét của phong cách Trung Hoa trong việc tạo tác Tượng gỗ tạc Phật cùng như bài trí Phật điện, nên nhiều chùa không thờ bộ Tam thế mà chỉ thờ Di đà tam tôn ( tam thánh Tây Phương) hoặc thờ độc tôn đức Thích ca (chùa Từ Ðàm). Một số trường hợp đặc biệt khác như chùa có ban thờ Quan Thánh (chùa Quốc Ân), chùa không có ban thờ Tổ như chùa Thánh Duyên – Huế.

Cùng với hệ thống tượng gỗ Phật, các tượng gỗ thuộc các tôn giáo khác cũng có phần thay đổi. Trong các chùa Huế ta không thấy tượng gỗ Bát Bộ Kim Cương hoặc Mẫu liễu hạnh, thay vào đó là thờ Thiên Yana và Tiêu diện. Xu hướng tạc tượng gỗ gỗ thờ các ông hoàng bà chúa, quan lại nhà Nguyễn đã có công đóng góp xây dựng cho nhà chùa và các vị khai canh khai khẩn tương đối phổ biến ở đây.

Ví dụ ta có thể thấy cách bố trí tượng gỗ thờ của chùa Thập Tháp Di đà tại Bình Ðịnh như sau: khu chính điện thờ Tam thế Phật và Tượng gỗ tạc Phật Quan âm, nhà Phương trượng phía sau thờ sư tổ, khu đông đường và tây đường có nơi thờ phụng sư Nguyên Thiều, các sư trị trì khác và Phật tử.

Cách bố trí tượng gỗ thờ trong chùa miền Nam

Chùa Nam Bộ phổ biến việc thờ Tổ ngay trong không gian thờ Phật. Ví dụ chùa Giác Hải (1890), chùa Giác Lâm tại thành phố Hồ Chí Minh. Các vị sư tổ có công hoằng dương Phật Pháp. Thờ tượng gỗ Ðạo Lão cũng gặp ở một số chùa, ví dụ thờ Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Ðẩu ở chùa Sắc Tứ Từ Ân . Miếu thờ Linh Sơn Thánh Mẫu trong khuôn viên chùa Giác Lâm là một minh chứng cho sự cộng sinh của tôn giáo và tín ngưỡng.

 

Chùa Miền Nam tôn thờ Ðức Thích Ca hoặc A Di Ðà làm chủ đạo. Ví dụ chùa Vĩnh Tràng, Tây An thờ Phật A Di Ðà , có thể lý giải việc ít tượng gỗ thờ tại Nam Bộ như sau: Phật giáo Tịnh Ðộ Tông tôn thờ Ðức A Di Ðà làm giáo chủ với cách tu Phật dễ nhất, chỉ cần niệm nhiều lần tên A Di Ðà Phật là có thể tu Phật và thành Phật. Do đó, với con người Nam Bộ lao động lo cho hiện thực cuộc sống thì đây là cách hiệu quả nhất để theo Phật. Còn một số ngôi chùa chỉ tôn đức Thích Ca trên Phật điện có thể là do ảnh hưởng của Phật giáo Tiểu Thừa , chỉ tôn thờ một mình đức Thích Ca. Những ngôi chùa Nam Bộ là những không gian phong phú gây lên ấn tượng gỗ thiêng liêng về Phật cứu độ chúng sinh, về luân hồi chuyển kiếp, về ở hiền gặp lành.

Do có sự khác nhau như vậy mà tùy từng nơi, vùng miền mà lại có cách bài trí tượng gỗ tạc Phật khác nhau, nhưng dù là ở đâu thì Phật Giáo vẫn chiếm một phần lớn trong tâm thức của con người Việt Nam ta.

 

Leave A Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *